Balıkların Uyuz Hastalığını Erkenne Tanımak

Akvaryumda ilk defa "uyuz" tabirini duyduğumda ben de kaşlarımı kaldırmıştım. Balığın tüyü yok, uyuz olması nasıl olsun? Ama tanka üç ay bakan herkes o görüntüyü tanır: balık yan yatıp dekora sürtünür, pullarının üstünde toz serpilmiş gibi bir tabaka oluşur, yüzgeçler yırtık bir bez gibi sarkar. Balıkçılar arasında balık uyuz denen tablo aslında deri ve solungaç paraziti enfeksiyonlarının halk arasındaki adı. Sebebi tek bir mikrop değil; ich (beyaz nokta), kadife hastalığı (velvet), Chilodonella ya da Trichodina gibi tek hücreli parazitler benzer belirtiler verdiği için hepsi aynı torbaya atılıyor.

Belirtiler: erken yakalamak her şeyi değiştiriyor

Benim en çok işime yarayan alışkanlık, sabah ışık açıldıktan sonraki ilk beş dakikayı balıkları izlemekle geçirmek oldu. Parazit yükü artan bir balık, gözle görünür lezyon çıkmadan önce davranışıyla haber verir.

• Sürtünme (flashing): Kuma, ısıtıcıya, filtre çıkışına ani ani vurma. Bu, listede en erken ve en güvenilir sinyaldir.
• Hızlı solungaç hareketi: Sıcaklık ve oksijen normalken bile nefes nefese kalma, yüzeye yakın durma.
• Renk solması ve mat bir örtü: Işığı yandan tuttuğunuzda pulların üzerinde toz şekeri veya ince pus görünümü. Kadife hastalığında bu sarımsı-altın rengi olur.
• İğne başı beyaz noktalar: Ich'in klasik imzası; tuz taneleri gibi, düzensiz dağılır.
• Yüzgeçlerin kapanması, iştahsızlık, köşeye çekilme: Genelde iş biraz ilerlemişken gelir.

Ben ilk vakamda sürtünmeyi "oyun oynuyor" diye geçmiştim. Dört gün sonra iki balığı kaybettim. O yüzden şunu net söylüyorum: sürtünme gördüğünüz gün ölçüm yapın, gözlemi yazın, karar verin.

Önce parazit mi, su mu?

Sürtünmenin en sık taklitçisi kötü su kimyasıdır. Amonyak veya nitrit sıfırın üstündeyse, ya da pH'ı sert bir su değişimiyle sarsmışsanız balık aynı şekilde kaşınır. İlaca sarılmadan önce amonyak, nitrit, nitrat ve sıcaklığı ölçmek beni birkaç kez gereksiz tedaviden kurtardı. Akvaryum kurma ve balık bakımı tarafında anlattığım döngü mantığı burada da geçerli: hasta bir tankın yarısı hemen her zaman bakım hatasıdır.

Tedavi seçenekleri: ne zaman hangisi

Elimde denediğim dört yol var. Hepsinin yeri farklı; hangisini seçtiğim balığın türüne, tankın canlı yüküne ve enfeksiyonun ne kadar ilerlediğine göre değişiyor.

Pratikte kurduğum sıra şu: sürtünme yeni başladıysa ve balık yiyorsa, sıcaklığı iki günde kademeli yükseltip düşük doz tuz ve günlük %20 su değişimiyle ilerliyorum. Üç günde belirgin iyileşme yoksa ticari ilaca geçiyorum. Bakırı ise ancak diğer her şey tükendiğinde, o da ayrı bir hastane tankında kullanıyorum.

Sık yapılan üç hata

1. Noktalar kaybolunca tedaviyi kesmek. Parazitin serbest yüzen evresi hâlâ suda olabilir. Belirti bittikten sonra en az üç gün daha devam ediyorum.
2. İki ilacı üst üste kullanmak. Formalin ve bakırı aynı suda birleştirmek balığı parazitten önce öldürür.
3. Karbon filtresini takılı bırakmak. İlacı emer, siz de "işe yaramadı" diye doz artırırsınız.

Yeni aldığım her balığı iki hafta ayrı bir kovada tutmaya başladıktan sonra ana tankımda parazit vakası neredeyse sıfıra indi. Karantina, tedavi etmekten her zaman daha kolay.

Benim önerim

Bir cümleye sıkıştırmam gerekirse: gözlemi ilaçtan önce koy. Sabah beş dakika izleyip haftada bir kez su testi yapmak, elinizde ne kadar ilaç olduğundan daha değerli. Sürtünme gördüğünüzde sırayla şunları yapın — suyu test edin, sıcaklığı kademeli ayarlayın, %20–25 su değişimi ve gerekiyorsa düşük doz tuzla destekleyin, üç gün içinde düz